O fútbol gaélico na Galiza

Ao longo desta semana estanse a disputar na cidade irlandesa de Waterford (con final no mítico estadio Croke Park de Dublín) os Renault GAA World Games 2019, ou Mundial dos xogos gaélicos, que na súa terceira edición é o evento máis importante a nivel internacional duns xogos cada vez máis populares na Galiza. O evento, creado no 2015 pola Gaelic Athletic Association (GAA), trata de recoñecer a expansión dos deportes gaélicos (fútbol, camogie e hurling) fóra das fronteiras de Irlanda. E aínda que moitos destes equipos foráneos están formados por irlandeses emigrados, o caso da Galiza é totalmente distinto, e as nosas seleccións de fútbol gaélico (feminina e masculina) compiten ao longo desta semana con opcións claras de éxito.

E como se chegou a ter unha selección, participar nun campionato mundial e ademais ser moi competitivos cando hai dez anos ninguén xogaba a este deporte na Galiza? A resposta só a teñen as xogadoras e xogadores deste deporte pero seguramente se basee en que é un deporte divertido, completo e nada profesionalizado (incluso os mellores xogadores en Irlanda non cobran por xogar). A historia é breve e remóntase a unha viaxe do coruñés Wenceslao García Zapata (Wences) a Irlanda. Marabillado por este deporte, á súa volta fundaría na cidade herculina o primeiro equipo de fútbol gaélico en Galiza, o “Fillos de Breogán” no 2010. A partires dese intre, os equipos comezaron a abrollar por toda a xeografía galega ata que no 2013 se creou a Asociación Galega de Fútbol Gaélico (organismo regulador oficial do fútbol gaélico en Galicia) e paralelamente as seleccións masculina e feminina que hoxe compiten en pé de igualdade coas mellores do mundo. De feito, a selección galega de fútbol gaélico feminino proclamábase o ano pasado campioa de Europa na Bretaña nun disputado partido contra a temible Francia (mentres que a masculina quedaba subcampioa).

Pero, que é isto do fútbol gaélico? Pois un antigo deporte, xogado principalmente en Irlanda, con certas semellanzas co fútbol británico. Xógase en equipos de 15 xogadores (na Galiza os equipos son menos numerosos para adaptarse aos terreos de xogo existentes) nunha cancha de céspede rectangular con porterías en forma de H. Gaña o equipo con maior número de puntos, marcando goles (3 puntos) ou lanzando o balón por enriba do longueiro (1 punto). Trátase dun deporte moi dinámico onde os/as xogadores/as avanzan polo campo levando o balón nas súas mans, pateándoo co pé e pasándoo (golpeando o balón coa man) entre os membros do equipo. Un deporte que en Irlanda enche estadios de preto de 100.000 espectadores e que fomenta a camaradería entre rivais (“terceiro tempo”).

Aquí, no país, dispútanse dúas ligas de fútbol, a Liga Galega de fútbol gaélico con 21 equipos, 14 masculinos e 7 femininos, ningún deles na provincia de Lugo (aínda que hai a previsión de crear un na cidade e outro na Mariña) e a Liga Gallaecia, que é a primeira liga mixta do mundo e na que si hai un equipo lucense, o Torques de Lugoslavia. Nesta última, creada no 2013, compiten na actualidade case unha ducia de equipos que fomentan o non segregacionismo, o deporte de base ou o respecto pola diversidade e onde o equipo local, promovido pola Asociación Cultural “Cultura do País”, adestra en Nadela conseguindo uns magníficos resultados.

Mario Outeiro

FICHA TÉCNICA : Idioma: galego; Xénero: artigo xornalístico (opinión); Público: adultos. Ano creación: 2019; Publicación: El Progreso papel o venres, 2 de agosto de 2019, e dixital (https://www.elprogreso.es/opinion/mario-outeiro/futbol-gaelico-galiza/201908061310131390846.html) o martes, 6 de agosto de 2019.

A tolemia no fútbol base e afeccionado

Levo unha temporadiña tratando de poñer terra de por medio e apartado temporalmente do mundo do fútbol (igual por unha cura persoal), o que me está permitindo cuestionar desde fóra moitos dos valores e comportamentos que transmitimos e temos asimilados como propios deste deporte.

Custa entender como o fútbol profesional serve de espello onde se miren clubs modestos e clubs de formación, cando en nada se deberían parecer. Custa entender como moitas persoas pretenden artellar a súa vida a través da profesionalización no fútbol, perdendo de vista o desfrute que supón a súa práctica. Custa entender como moitas das persoas vinculadas a el asimilamos todo isto e non nos cuestionamos o que estamos a facer, algo que sinto que non ocorre desta forma noutras modalidades deportivas. Seguramente os euros que move e o prestixio social que, neste momento, lle damos ás persoas que practican profesionalmente este deporte estean detrás de todo isto.

Só quero deixar neste artigo unha series de breves reflexións sobre o mundo do fútbol. Aí van:

Partindo da cúspide aparecen os equipos profesionais, que hoxe funcionan como empresas, e nos que pouco ou nada conta a decisión ou interese das persoas socias, como acontecía hai uns poucos anos, senón as do accionariado, empresariado que mira unicamente o interese económico e non o social, que mira a súa posición particular de poder e o seu “prestixio” sendo presidente dun club. Por que, entón, facerse seguidor de ningún equipo? Que nos motiva se poucos hai que coiden os seus, como fai, por poñer un exemplo visible, e desde a miña perspectiva distante, o Athletic Club de Bilbao, con xogadores de proximidade en todas as categorías e un achegamento diferente a moitos outros no ámbito social? Por que deixar os nosos euros e o noso tempo en seguir a un equipo que non está moi lonxe de como funcionan as franquías na NBA? Unicamente polo espectáculo?

Vemos equipos afeccionados que pagan a futbolistas “foráneos” en categorías provinciais que nin de lonxe chegarán a semiprofesionais, nin os futbolistas nin os clubs (simplemente por unha cuestión de lóxica poboacional e social), e que o fan polo feito, penso eu, de conseguir unha posición de poder na “clasificación do sen sentido”, co agravante de que moitos destes clubs contan co apoio de administracións que pagamos entre todas nós. E as persoas do contorno que queren xogar ao fútbol de maneira afeccionada? As que o queren facer quitando un anaco do tempo destinado a outras opcións de ocio para reunirse e relacionarse cos compañeiros/as e/ou veciños/as?

Equipos de fútbol base, corpos técnicos, familias, que xa orientamos a formación dos nenos e nenas cara unha “posible saída laboral”, posición condicionada polos euros e o prestixio social, xa desde os 4 anos, e non na procura do desfrute do xogo, no pracer de facer deporte, no compartir actividade e relacionarse con outras persoas, compañeiras, adestradoras, directivas, afeccionadas... Que han facer estes e estas futbolistas cando esa saída se escape? Frustrarse? Non practicar máis este deporte?

E para todas nós.... as que nos queixamos do pouco compromiso da xuventude co fútbol, as que dicimos mil veces a frase “a estes non lles gusta o fútbol como nos gustaba a nós”, as que culpamos as Plays, o Netflix... As que non asumimos que a forma do seu ocio e as súas relacións mudaron infinitamente desde que nós xogabamos... Podemos facer algo para que desfruten? Para que volvan relacións máis sans e de proximidade no mundo do fútbol? Podemos, en definitiva, facer algo para construír unha sociedade mellor e que o deporte sexa unha peza importante nesta?

A min gustaríame soñar que algo neste mundo pode cambiar e non ter que escapar deste sen sentido.

Roberto Rielo Iglesias (publicado previamente en futbolinlugo.es)

Roberto Rielo, nun partido na Medela, Taboada. Imaxe de CANTI

Desencontro

    Míraste no espello límpido dos seus ollos e ségueslle a conversa eufórico. Dar de fuciños nas copas cunha muller coa mesma afección ca ti e tamén seguidora do equipo local! É a noite de sorte, vaia!   

   Con énfase, ela láiase do pouco acerto do adestrador na aliñación para ese partido, xusto ante un rival directo na táboa. Dáslle a razón: é certo, foi un desastre o último encontro. Os xogadores non conseguían controlar o balón, fallaban nos pases, o árbitro non estivo fino: a maiores de pouco xustificada expulsión da fichaxe estrela da temporada, sinalou varias faltas dubidosas e outro tanto cos saques de banda. A afección, moi animosa nun primeiro momento, mesmo agresiva cos erros arbitrais, foi deceando conforme os visitantes, sen gran dificultade, ían materializando a súa vitoria no marcador. A verdade é que o xogo dos nosos non xeraba máis que desconcerto nos seareiros e olladas inquedas no banquiño; víase vir que a xornada ía rematar cunha contundente derrota. Aínda por riba, á decepción sumábase a gravidade da conseguinte perda de puntos, que tanto precisabamos nesta altura da competición para saír da zona de descenso.   

   Tan certo é o que di que non che queda outra, por moi entusiasta que sexas do combinado local, que sumarte ao seu resentimento cun engadido sobre o único aspecto que ela aínda non amentou, para amosarlle a túa conformidade coa súa visión do partido:   

  - E grazas que non houbo máis remates a porta, que hoxe o gardameta colábaos todos!  

Nun rauto, ela érguese, óllate cunha zuna que non entendes pero que te atravesa coma un xute inesperado do dianteiro que chega á rede. Virándose de cu, escóitaslle berrarche, ríspeta e velenosa, mentres se alonxa, sen dúbida, xa para sempre:  

   - Estaba falando do baloncesto, zoupón! Outro coa teima do fútbol, nin que non houbese máis deportes no mundo!

Eva Teixeiro

Breve e proveitosa noticia da barbaría de Paderna

A barbaría de Manuel de Paderna estaba instalada nos baixos cla palleira de Roibás. Paderna, despois de alugar o local, abriu no mesmo unha fiestra enmarcada en branco e con luces á estrada que cruza a vila. Desde a fiestra óllase a estrada, a casa de Redondo, a Cortiña Nova -propiedade dos Hortas- e a casa pequena de Roibás, hoxe pechada. 

[...] Unha das grandes fraquezas de Paderna era o fútbol. Sempre se mostrou moi parcial do Deportivo da Coruña. Na compaña de don Francisco Roca, nativo de Outeiro de Rei, que se foi para Vilalba fundar un famoso café e ser presidente vitalicio do Rácing Clube Vilalbés, e doutros afeccionados de Outeiro d e Rei, ían mo1tos domingos na «rubia» -unha furgoneta de nove prazas-de Isidoro de Rábade até A Coruña para presenciar os partidos de fútbol do Deportivo. Paderna tiña unha grande paixón polo famoso gardarredes deportivista Acuña. Cando casou Acuña, Paderna compuxo uns versos á efeméride e non sabemos se llos chegou a enviar a Acuña ou non. Paderna dicía que Acuña era un «porteiro-gardameta» porque se trataba d o máis grand e de todos e cun nome só non lle chegaba.

   O caso foi que a revista deportiva Marca -daquela aínda non era diario-publicou un grande retrato de Acuña. Paderna retallouno e pegouno, na parede do local onde exercía a súa industria de barbeiro. Debaixo puxo estes versos da súa invención:

Aquí tendes un poeta
chamado don Xan Acuña

gran porteiro-gardameta

do Deportivo Coruña ...

Non hai quen lle META gol
a este PORTEIRO xenial,

pois o Sol con ser o Sol
non se achega ao seu portal!

   Os versos estaban escritos en tinta azul. A palabra META, con maiúsculas, figuraba en negro. Paderna dicía a quen quixora escoitalo que se trataba dunha alusión á revista deportiva Meta, que se editaba en Vigo e que logo ía fenecer, polo cal adiantándose, xa escribía en mouro o seu nome, pois é a cor propia da marte e aos defuntos cómpre respectalos para que fagan o mesmo con nós cando cheguemos a tal extremo. Canto á palabra PORTEIRO escrita en vermello, conviña destacala por dúas razóns ben evidentes para calquera que non fose unha besta brava, a saber:

   a) Acuña merecíaa que fose destacada a súa función dentro do Deportivo, pois, ademais de ser o mellor xogador deportivista. tamén o era do mundo.

   b) Ao destacar a palabra PORTEIRO, Paderna estábase nomeando a si mesmo. Ben consideradas as cousas, un alguacil de concello -e el era o alguacil propietario do Concello de Outeiro de Rei-vén a ser o mesmo que un porteiro. Ao deixar escrita aquela palabra daquel xeito, calquera erudito do futuro decatarase de que o autor dos afortunados versos era Paderne. Xa se sabe: os versos saen do nume do poeta, o pobo fainos seus e, ao cabo de vinte ou corenta xeracións, xa ninguén sabe o nome do autor. El non era un incauto e ben sabía o que facía e por que o facía. Vale máis coello no prato que cento no mato. A quen Deus lla dá, que San Pedro lla bendiga. A bos entendedores, poucas palabras...

Fragmento do relato homónimo de A tribo ten catro ríos, Manuel María.

Iso ímolo cambiar nós

- Gústache o fútbol? -a voz da Saínza sácaa dos seus pensamentos escuros de deserción.

- Que? -a que lle faltaba agora.

- Que se che gusta o fútbol. Ou o baloncesto. Aurora encalle os ombreiros coma única resposta.

- A min si. Estou farta de que os nenos sempre ocupen o campo. Pero en que século vivimos? As nenas tamén podemos xogar ao fútbol. Eu vou esixir que me deixen xogar. Vés? As outras non queren porque non saben e dálles medo.

Saínza bota unha gargallada. Aurora non contesta nada e volve encoller os ombreiros. Saínza déixaa onde está e diríxese ao campo con esa enerxía incontrolable.

- Ei, vós! -bérralles aos rapaces, e está claro que non vai parar ata que o consiga. Saínza anda sempre rodeada de nenas e nenos por igual. Provócalles confusión, é evidente. Ela, Aurora, é unha chapona de libro, nunca mellor dito. Estuda e non se relaciona con ninguén. Saca sempre de oito para arriba e o resto semella non interesarlle nada. Mais Saínza non é así. As súas cualiflcacións son de chapona pero o seu carácter non. Está sempre metida en falcatruadas, corre e compite cos rapaces cando e como quere. Téñenlle respecto. Aínda así, de aí a que a deixen xogar ao fútbol hai un pedazo. Aurora observa a acalorada discusión entre a Saínza e o grupo de nenos, maiores algúns, que ocupan a pista de fútbol. Non sabe do que falan pero está claro que Saínza está levando as de perder. Por iso semella desistir. Mais Aurora non o ere. Retírase. Aurora obsérvaa avanzar ata o bordo do campo para deixar que o xogo comece de novo. Cando o balón está en xogo, simplemente entra no campo e, coma un lóstrego, rouba a pelota a quen a ten, esquiva a todo o que se lle pon por diante e avanza. Ten os pés áxiles e corre trinta veces máis ca eles. Cando se dá conta ten os dous equipos detrás dela pero non lle dan a correr nin moito menos lle dan quitado o balón por moitas entradas bestas que lle fagan. Saínza vai concentrada pero rindo de todos eles, paseándose campo arriba e abaixo ata que se detén en medio campo e xuta un fungueirolo que cruza a porta, que obviamente non ten rede, na dirección de Aurora.

A pista desbócase. Saínza berra cos nenos e os nenos con Saínza. Aurora pensa se lle van pegar ou que, pero cando colle o balón e se achega para entregadlo de novo (o gusto do tacto nas mans, o coiro vello que lle recorda xogar ao fútbol co seu pai porque en L'Hospitalet tampouco lles deixaban ás nenas xogar no colexio) decátase de que en realidade discuten por ver en que equipo vai xogar a Saínza.

- Escollo eu o meu equipo -dixera ela decidida, sempre segura de si, mais sen arrogancias.

Aurora ía deixar o balón no chan e volver ao seu punto de observación cando ve a Saínza sinalala.

- Ela vén comigo.

Os nenos, ante a dúbida das capacidades futbolísticas de Aurora, pero coa certeza das da Saínza, calan. Igual que cala Aurora. Non quere dicir nada nin sabe que facer pero a idea de xogar ao fútbol é máis poderosa ca a rabia e a timidez. Cando se dá conta está correndo pola pista detrás do balón. Mágoa que o recreo sexa tan curto e que o timbre toque tan axiña.

Cando remata, Saínza achégase a ela e pásalle o brazo polos ombreiros, como fan os xogadores de fútbol ao saír do campo na tele.

-Ves que mundo? As mulleres sempre ternos que ser o dobre de boas para facer nada. Iso ímolo cambiar nós. Mañá dámoslle ao baloncesto?  

María Reimóndez, fragmento de As cousas que non queremos oír,
 2017, Xerais

O partido de fútbol do século

Vaise abrindo o pano á vez que se escoitan berros de ánimo e protesta cara o fondo do escenario. O ruído vai subindo de ton, e alcanza o seu punto álxido cando se escoita un forte pitido que sinala o fin da primeira parte do encontro. Coincidindo con este pitido remata de abrirse totalmente o pano. Durante uns intres seguen a escoitarse os berros. A luz enche, paseniño, o escenario, no que podemos distinguir tres partes diferenciadas nas que se representan uns vestiarios de fútbol baleiros: o do equipo Local; o dos Árbitros; e o dos Visitantes. Pouco a pouco, os berros lonxanos e indefinidos dos xiareiros de ámbolos clubs, van deixando paso os sons dos tacos de aluminio das botas de fútbol dos xogadores e as súas voces que se aproximan cara os vestiarios. Ao pouco, entre empuxóns lenes, e algún que outro rifi-rafe entre os contendentes e o trío arbitral, todos van entrando en escena ata completa-los seus respectivos vestiarios. Cada un deles vaise convertendo nun auténtico fervedoiro de conversas e emocións a flor de pel.

E S C E N A I

N O V E S T I A R I O L O C A L

-Os personaxes están de pé, collidos das mans, dándose ánimos e berrando: ¡este partido, ímolo gañar!

ADESTRADORA.- Dende logo que o imos gañar. Só temos que atacar un pouco máis e...

DIANTEIRO CENTRO.- -Protestando- Xa. Pero é que a min, non me chegan balóns e...

CAPITÁN.- ¡Ah! ¡Ao señor Dianteiro Centro non lle chegan balóns!

DIANTEIRO CENTRO.- Pois claro que non. Levo toda a primeira parte só, esperando a que mandedes un balón e...

CAPITÁN.- E, o señor, que quere, ¿que llo mandemos por Seur, ou por Transportes Tanoira?

DIANTEIRO CENTRO.- ¡¿Como?!

CAPITÁN.- Que é moi bonito estar agardando a que lle chegue o balón a un, para chutar e mete-lo gol.

DIANTEIRO CENTRO.- ¿Eh?

CAPITÁN.- Moi bonito, e moi sinxelo pero, ¿sabe o que di o meu avó?

DIANTEIRO CENTRO.- Non. ¿Que di o seu avó?

CAPITÁN.- Que, o que queira peixe... terá que molla-lo cu.

DIANTEIRO CENTRO.- -Ofendido- ¡Queres dicir con iso que eu non a rasco!

CAPITÁN.- -Irónico- Nooon. Só quero dicir, que tamén te poderías molestar en baixar á media a axudar un pouco, e recuperar algún balón.

-O Capitán e o Dianteiro Centro están a piques de chegares ás mans. Interponse a Adestradora.-

ADESTRADORA.- ¡Xooo, rapaces! Teñámola festa en paz. Nós somos do mesmo equipo, ¿lembrades? O Troáns Fútbol Club. O mellor equipo do concello de Cuntis. E ímolo demostrar no campo. Unidos.

Fernando González Graña (fragmento da obra homónima)

A Iker Casillas

Insuperable, máxico Casillas.

Para min o meirande entre os mellores.

Cheguen a ti, sentidos, meus loores.

Túas paradas, despexos... ¡marabillas!

Valentía e entrega, nobres fillas

son sempre na defensa das túas cores.

Familia e fútbol son os teus amores.

Bo en Madrid, en Porto ou nas Antillas!

Da estirpe dos Acuña e dos Zamora,

e tantos outros de inmortal memoria,

continuaralo sendo nesta hora

de euros e de dólares... Túa gloria

en Portugal e España, triunfadora

ha ser sempre, do fútbol na súa Historia.

Xoán Xosé Fernández Abella, Loanzas sentidas e outros poemas